नेफिलिम (Nephilim) कोण होते? ते खरंच पतित देवदूत आणि माणसांची मुले होते का?

टीप: या लेखातील बायबलची वचने इंग्रजी बायबल भाषांतरांवरून मराठीत अनुवादित केली आहेत. त्यामुळे तुमच्या मराठी बायबलमधील शब्दरचना थोडी वेगळी असू शकते, पण अर्थ तोच आहे. कोणते वचन कोणत्या इंग्रजी भाषांतरातून घेतले आहे, हे लेखाच्या शेवटी दिले आहे.

बायबलमधल्या सर्वात वेगळ्या आणि गूढ गोष्टींपैकी एक म्हणजे नेफिलिम (Nephilim).

काही लोक म्हणतात की ते राक्षस किंवा अवाढव्य शरीराची माणसे (giants) होते. काहींचा असा विश्वास आहे की ते पतित देवदूत (fallen angels) आणि मानवी स्त्रिया यांची मुले होते. तर काहींना वाटतं की जलप्रलयाच्या (Flood) आधी राहणारे ते फक्त शक्तिशाली किंवा क्रूर पुरुष होते.

मग यापैकी नेमकं खरं काय आहे?

बायबलमध्ये याबद्दल खूप कमी माहिती दिली आहे, आणि म्हणूनच या विषयावर लोकांचे खूप वेगवेगळे विचार आहेत. लोक नेफिलिमबद्दल काय म्हणतात यावर चर्चा करण्यापेक्षा, आपण बायबल (Scripture) नेमकं काय सांगतं, ते पाहूया.

उत्पत्ती ६ मधली ती विचित्र गोष्ट

नेफिलिमचा पहिला उल्लेख उत्पत्तीच्या पुस्तकात, जलप्रलयाच्या अगदी आधी येतो.

उत्पत्ती ६:१-२:

“जेव्हा पृथ्वीवर माणसांची संख्या वाढू लागली आणि त्यांना मुली झाल्या, तेव्हा देवाच्या पुत्रांनी (sons of God) पाहिले की माणसांच्या मुली सुंदर आहेत, आणि त्यांनी आपल्या पसंतीच्या मुलींशी लग्न केले.”

त्यानंतर एक वचन येतं, ज्यात नेफिलिमची ओळख करून दिली आहे:

उत्पत्ती ६:४:

“त्या दिवसांत — आणि त्यानंतरही — पृथ्वीवर नेफिलिम (Nephilim) होते. जेव्हा देवाचे पुत्र माणसांच्या मुलींजवळ गेले आणि त्यांना मुले झाली, तेव्हा ती प्राचीन काळची शूर आणि प्रसिद्ध माणसे (heroes of old, men of renown) बनली.”

इथे बऱ्याच गोष्टी एकत्र घडत आहेत.

एकीकडे देवाचे पुत्र (sons of God) आहेत, दुसरीकडे माणसांच्या मुली आहेत, त्यांच्या संबंधांतून जन्माला आलेली मुले आहेत आणि नेफिलिम (Nephilim) आहेत.

पण हे देवाचे पुत्र कोण होते?

आणि नेफिलिम कोण होते?

आपण देवाच्या पुत्रांपासून सुरुवात करूया.

हे “देवाचे पुत्र” (Sons of God) कोण होते?

याबद्दल दोन मुख्य अर्थ लावले जातात.

पहिला अर्थ असा सांगतो की “देवाचे पुत्र” हे सामान्य माणसंच होती, ज्यांना अनेकदा शेथचे वंशज (descendants of Seth) मानले जाते, ज्यांनी देवाला न मानणाऱ्या वंशातील मुलींशी लग्न केले.

दुसरा अर्थ असा सांगतो की हे स्वर्गीय प्राणी (heavenly beings) होते, ज्यांनी देवाविरुद्ध बंड केले आणि मानवी स्त्रियांशी संबंध ठेवले.

हा दुसरा अर्थ सुरुवातीला थोडा विचित्र वाटू शकतो. पण लोक हा अर्थ का काढतात, यामागे एक महत्त्वाचे कारण आहे. जुन्या करारात “देवाचे पुत्र” हा शब्दप्रयोग इतर ठिकाणी कसा वापरला गेला आहे, ते आपण पाहूया.

ईयोब १:६:

“एके दिवशी देवाचे पुत्र (sons of God) परमेश्वरासमोर हजर झाले.”

असाच उल्लेख ईयोब २:१ मध्येही येतो.

त्यानंतर, जेव्हा देव पृथ्वीच्या निर्मितीबद्दल बोलतो, तेव्हा तो म्हणतो:

ईयोब ३८:७:

“जेव्हा पहाटेचे तारे एकत्र गात होते आणि सर्व देवाचे पुत्र (sons of God) आनंदाने ओरडत होते?”

हे “देवाचे पुत्र” पृथ्वीच्या निर्मितीच्या वेळी हजर होते, म्हणजे माणसांच्या अस्तित्वात येण्यापूर्वी.

त्यामुळे, ईयोबच्या पुस्तकात हा शब्द स्वर्गीय प्राण्यांसाठी (heavenly beings) वापरला आहे.

हेच एक मुख्य कारण आहे की बरेच लोक उत्पत्ती ६ मधल्या “देवाच्या पुत्रांना” सुद्धा स्वर्गीय प्राणी मानतात.

मग शेथच्या वंशजांबद्दल काय?

दुसरा विचार उत्पत्ती ६ ला उत्पत्ती ४ आणि ५ मधील वंशावळीशी जोडतो.

या विचारानुसार, शेथचे वंशज हे देवाला मानणारे होते, तर काईनचे वंशज देवाविरुद्ध जाणारे होते. त्यामुळे “देवाचे पुत्र” म्हणजे देवाला मानणारे वंशज, ज्यांनी देवाला न मानणाऱ्या वंशातल्या मुलींशी लग्न करायला सुरुवात केली.

या अध्यायांमध्ये नक्कीच एक संबंध आहे, आणि हा अर्थ खूप पूर्वीपासून लावला जातो.

पण उत्पत्ती ६ मध्ये कुठेही शेथच्या वंशजांना “देवाचे पुत्र” म्हटलेले नाही. तसंच, “माणसांच्या मुली” या काईनच्या वंशज होत्या, असंही स्पष्टपणे सांगितलेलं नाही.

या सर्व गोष्टी फक्त लावलेल्या अर्थाचा (interpretation) भाग आहेत, बायबलमध्ये थेट तसं लिहिलेलं नाही.

त्यामुळे शेथच्या वंशजांचा विचार शक्य आहे, पण ईयोबच्या पुस्तकात ज्या प्रकारे “देवाचे पुत्र” हा शब्द वापरला आहे, त्यामुळे स्वर्गीय प्राणी (heavenly beings) असण्याच्या शक्यतेला बायबलचा एक भक्कम आधार मिळतो.

पण जर हे स्वर्गीय प्राणी होते, तर साहजिकच आणखी एक प्रश्न उभा राहतो:

काय देवदूत खरंच मानवी रूपात येऊ शकतात?

देवदूत मानवी रूपात येऊ शकतात का?

बायबलमध्ये अशी उदाहरणे आहेत जिथे देवदूत माणसांच्या रूपात आले होते.

उत्पत्ती १८ मध्ये, अब्राहामकडे तीन पुरुष येतात. तो त्यांचे स्वागत करतो, त्यांना जेवण देतो आणि ते जेवतात.

त्यानंतर उत्पत्ती १९ मध्ये यातील दोन पाहुण्यांची ओळख सांगितली आहे:

उत्पत्ती १९:१:

“संध्याकाळी ते दोन देवदूत सदोम शहरात पोहोचले.”

सदोममधल्या लोकांना ते सामान्य माणसांसारखेच दिसले. जेव्हा परिस्थिती धोकादायक बनते, तेव्हा ते देवदूत लोटला (Lot) हात धरून घरात ओढतात.

उत्पत्ती १९:१०:

“पण आतल्या माणसांनी हात बाहेर काढून लोटला घरात ओढले आणि दार लावून घेतले.”

इब्री लोकांस पत्र आपल्याला आणखी एक खूप छान गोष्ट आठवण करून देते:

इब्री १३:२:

“अनोळखी लोकांचे स्वागत करायला विसरू नका, कारण असे केल्याने काही लोकांनी नकळत देवदूतांचा पाहुणचार केला आहे.”

यावरून हे नक्कीच समजतं की देवदूत मानवी रूपात येऊ शकतात.

यामुळे उत्पत्ती ६ मध्ये नेमकं काय घडलं हे सिद्ध होत नाही. पण देवदूत तर फक्त आत्मीय प्राणी (spiritual beings) आहेत आणि ते कधीच शारीरिक रूपात येऊ शकत नाहीत, असं म्हणून आपण स्वर्गीय प्राण्यांचा विचार पूर्णपणे नाकारू शकत नाही.

हा विचार आणखी समजून घेण्यामागे अजून एक कारण आहे.

यहूदा आणि पेत्र आपल्याला काय सांगतात?

उत्पत्ती ६ हे बायबलमधलं एकमेव ठिकाण नाही जिथे “देवाच्या पुत्रांबद्दल” वाचून लोकांना प्रश्न पडतात. नव्या करारातल्या दोन छोट्या वचनांमध्येही अशा देवदूतांचा उल्लेख आहे ज्यांनी अगदी वेगळ्या प्रकारे पाप केले होते.

आपण यहूदा पासून सुरुवात करूया.

यहूदा काय सांगतो?

यहूदा ६:

“आणि ज्या देवदूतांनी आपला अधिकार जपला नाही, तर आपले स्वतःचे राहण्याचे ठिकाण (proper dwelling) सोडले — त्यांना त्याने न्यायनिवाड्याच्या महान दिवसासाठी अंधारात, कायमच्या साखळ्यांनी बांधून ठेवले आहे.”

यहूदा म्हणतो की काही देवदूतांनी असं काहीतरी केलं जे त्यांनी करायला नको होतं. त्यांनी स्वतःची जागा जपली नाही तर आपले स्वतःचे राहण्याचे ठिकाण सोडले. त्यांच्या या बंडखोरीमुळे त्यांना न्यायनिवाड्यासाठी डांबून ठेवलं आहे.

आणि यानंतर लगेचच यहूदा सदोम आणि गमोरा चं उदाहरण देतो:

यहूदा ७:

“अगदी याच प्रकारे, सदोम आणि गमोरा आणि आजूबाजूच्या शहरांनी स्वतःला लैंगिक अनैतिकता (sexual immorality) आणि विकृतीच्या आहारी दिले.”

यहूदा या देवदूतांच्या बंडखोरीला सदोमच्या लैंगिक पापाशी जोडतो. “अगदी याच प्रकारे” या शब्दांचा नेमका अर्थ काय, यावर बरीच चर्चा झाली आहे, त्यामुळे वचनात जेवढं सांगितलंय त्यापेक्षा जास्त अर्थ आपण काढायला नको.

पण यहूदा अशा काही देवदूतांबद्दल नक्कीच सांगतो ज्यांनी बंड केले आणि त्यांना एक विशिष्ट शिक्षा मिळाली.

आता आपण पेत्र काय म्हणतो ते पाहूया.

पेत्र काय सांगतो?

२ पेत्र २:४-५:

“कारण जर देवाने पाप करणाऱ्या देवदूतांना सोडले नाही, तर त्यांना नरकात टाकले, आणि न्यायनिवाड्यापर्यंत अंधाराच्या साखळ्यांमध्ये बांधून ठेवले; जर त्याने जलप्रलय आणताना प्राचीन जगाला सोडले नाही, पण नोहाचे रक्षण केले…”

पेत्रसुद्धा अशा देवदूतांबद्दल बोलतो ज्यांनी पाप केले आणि ज्यांना शिक्षा मिळाली.

पण यातली एक गोष्ट खूप महत्त्वाची आहे.

पेत्र या पापी देवदूतांचा उल्लेख करतो आणि लगेचच प्राचीन जग आणि नोहाच्या काळातील जलप्रलयाबद्दल (Flood) बोलायला लागतो.

म्हणजे यहूदा आणि पेत्र दोघेही अशा देवदूतांबद्दल सांगतात ज्यांनी पाप केले, ज्यांना शिक्षा झाली, आणि पुढच्या न्यायनिवाड्यासाठी ज्यांना बांधून ठेवले आहे. पेत्रही या घटनेला नोहाच्या काळातील गोष्टींशी जोडतो.

जेव्हा आपण ही वचने उत्पत्ती ६ सोबत जोडून पाहतो, तेव्हा हा संबंध खूप विचार करायला लावणारा ठरतो:

• उत्पत्ती ६ देवाचे पुत्र (sons of God) आणि मानवी स्त्रियांच्या संबंधांबद्दल बोलते.
• ईयोबच्या पुस्तकात “देवाचे पुत्र” हा शब्द स्वर्गीय प्राण्यांसाठी (heavenly beings) वापरला आहे.
• यहूदा त्या देवदूतांबद्दल बोलतो ज्यांनी आपले स्वतःचे राहण्याचे ठिकाण सोडले.
• पेत्र पाप करणाऱ्या देवदूतांबद्दल बोलतो आणि लगेच जलप्रलयाचा (Flood) उल्लेख करतो.

यापैकी कुठलंही वचन उत्पत्ती ६ चं पूर्ण स्पष्टीकरण देत नाही.

पण जर आपण या सगळ्यांचा एकत्रित विचार केला, तर उत्पत्ती ६ मधले “देवाचे पुत्र” हे बंडखोर स्वर्गीय प्राणी होते, असं मानण्यासाठी बायबलचा एक खूप भक्कम आधार मिळतो.

नेफिलिम त्यांची मुले होती का?

इथे आपण थोडं थांबून विचार करायला हवा.

उत्पत्ती ६:४ सांगते:

“त्या दिवसांत — आणि त्यानंतरही — पृथ्वीवर नेफिलिम (Nephilim) होते. जेव्हा देवाचे पुत्र माणसांच्या मुलींजवळ गेले आणि त्यांना मुले झाली…”

हे वचन स्पष्टपणे नेफिलिम आणि या संबंधांना एकाच काळात ठेवते.

पण या संबंधातून जन्मलेली मुले म्हणजेच नेफिलिम होते, असं थेट तिथे म्हटलं आहे का?

तसं पूर्णपणे म्हणता येणार नाही.

इथे वापरलेल्या शब्दांमुळे वेगवेगळे अर्थ काढायला वाव आहे.

आधी नेफिलिमचा उल्लेख आहे, आणि मग देवाचे पुत्र आणि माणसांच्या मुली यांच्या मुलांना जन्म देण्याची गोष्ट आहे.

वचन पुढे म्हणतं:

“ती प्राचीन काळची शूर आणि प्रसिद्ध माणसे (heroes of old, men of renown) बनली.”

काहींना वाटतं की “ती शूर माणसे” म्हणजे याच संबंधातून जन्माला आलेली मुले. तर काहींच्या मते याचा अर्थ अधिक व्यापक आहे.

त्यामुळे वचनात जेवढं सांगितलंय, त्यापेक्षा जास्त अर्थ आपण स्वतःहून न काढलेलाच बरा.

उत्पत्तीच्या पुस्तकात नेफिलिमला या विचित्र घटनेशी नक्कीच जोडलं आहे, पण ते नक्की कोण होते किंवा त्यांचा देवाच्या पुत्रांशी नक्की कसा संबंध होता, हे स्पष्ट करण्यासाठी त्यात पुरेशी माहिती दिलेली नाही.

आणि हा फरक समजून घेणं खूप महत्त्वाचं आहे.

नेफिलिम खरंच अवाढव्य शरीराचे (Giants) होते का?

नेफिलिम (Nephilim) या शब्दाचे भाषांतर अनेकदा “राक्षस किंवा अवाढव्य शरीराचे लोक (giants)” असे केले जाते, पण मूळ हिब्रू भाषेत हा शब्द फक्त “राक्षस” या अर्थाने वापरला जात नाही.

याचा नक्की अर्थ काय आणि तो कसा तयार झाला, यावर अभ्यासकांमध्ये अजूनही चर्चा सुरू असते.

जुन्या कराराच्या प्राचीन ग्रीक भाषांतरात नेफिलिमसाठी गिगँटस (gigantes) हा शब्द वापरला गेला. यामुळेच नेफिलिम आणि अवाढव्य आकाराचे लोक यांच्यात एक संबंध जोडला गेला.

म्हणूनच नेफिलिम हे अवाढव्य शरीराचे लोक होते, असे चित्र अनेकदा उभे केले जाते.

पण उत्पत्ती ६ मध्ये त्यांच्या उंचीबद्दल काहीच सांगितलेलं नाही.

ते त्यांना नेफिलिम म्हणतात आणि त्यानंतर शूर व प्रसिद्ध लोकांबद्दल सांगतात.

त्यामुळे बायबलमध्ये जी माहिती दिलेलीच नाही, ती स्वतःहून जोडताना आपण काळजी घेतली पाहिजे.

बायबल आपल्याला एवढंच सांगतं की ते सामान्य माणसांपेक्षा वेगळे होते आणि मानवी इतिहासातील एका खूप महत्त्वाच्या काळाशी जोडले गेलेले होते.

ते नक्की किती उंच होते, हे बायबल सांगत नाही.

जलप्रलयानंतरच्या नेफिलिमचं काय?

आता आपण एका अत्यंत अवघड प्रश्नाकडे येतो.

उत्पत्तीचं पुस्तक सांगतं की नेफिलिम जलप्रलयाच्या आधी होते. तरीही शेकडो वर्षांनंतर, इस्रायली हेरांनी (Israelite spies) कनान देशामध्ये त्यांचा उल्लेख केला.

गणना १३:३३:

“आम्ही तिथे नेफिलिम पाहिले (अनाकचे वंशज नेफिलिमपासून आले आहेत). आमच्या स्वतःच्या दृष्टीने आम्ही नाकतोड्यांसारखे वाटत होतो…”

मग जलप्रलयानंतर नेफिलिम पुन्हा कसे काय दिसू शकतात?

या गोष्टीचे अनेक अर्थ लावले जातात.

एक शक्यता अशी आहे की हा शब्द अशा लोकांसाठी वापरला जात होता जे असामान्यपणे मोठे किंवा ताकदवान होते.

दुसरी शक्यता अशी आहे की, हेरांनी जे भयंकर लोक तिथे पाहिले किंवा त्यांच्याबद्दल ज्या कथा ऐकल्या होत्या, त्यांचे वर्णन करण्यासाठी त्यांनी “नेफिलिम” या नावाचा वापर केला असावा.

या बातमीबद्दल अजून एक महत्त्वाची गोष्ट आहे.

हे हेर खूप घाबरलेले होते, आणि त्यांच्या या बातमीला चुकीचं ठरवण्यात आलं होतं.

गणना १३:३२:

“म्हणून त्यांनी पाहिलेल्या देशाबद्दल मोशेला अशी बातमी दिली, ज्यामुळे इस्रायली लोक घाबरून गेले.”

तिथल्या लोकांसमोर त्यांनी स्वतःला नाकतोड्यांसारखे म्हटले.

कारण ही बातमी भीतीने दिली होती आणि तिला वाईट बातमी मानले गेले होते, त्यामुळे कनानमधील लोकांचे अचूक वर्णन म्हणून या बातमीतील प्रत्येक शब्दावर विश्वास ठेवताना आपण काळजी घेतली पाहिजे.

हे नेफिलिम उत्पत्ती ६ मधल्या नेफिलिमशी थेट जोडलेले होते की नाही, हे खात्रीने सांगण्यासाठी या वचनात पुरेशी माहिती नाही.

आणि हा एक प्रश्न आपल्याला असाच अनुत्तरित सोडावा लागेल.

मग, नेफिलिम नेमकं कोण होते?

या सर्व वचनांचा अभ्यास केल्यानंतर, आपल्याला समजतं की पतित देवदूतांचा (fallen-angels) विचार एवढ्या दीर्घ काळापासून का गांभीर्याने घेतला जातो.

उत्पत्ती ६ “देवाचे पुत्र” आणि मानवी स्त्रिया यांच्या संबंधाबद्दल बोलते. ईयोब स्वर्गीय प्राण्यांसाठी तोच शब्द वापरतो. यहूदा आपले राहण्याचे ठिकाण सोडणाऱ्या देवदूतांबद्दल बोलतो, आणि पेत्र पाप करणाऱ्या देवदूतांबद्दल बोलतो व त्यांची शिक्षा नोहाच्या काळाशी जोडतो.

या सगळ्या गोष्टी एकत्र पाहिल्यावर, उत्पत्ती ६ मधले “देवाचे पुत्र” हे बंडखोर स्वर्गीय प्राणी होते, या विचाराला बायबलचा एक खूप चांगला आधार मिळतो.

पण त्याच वेळी बायबल कुठे आपल्याला स्पष्ट माहिती देत नाही, हेही आपण समजून घेतलं पाहिजे.

बायबलमध्ये कुठेही असं स्पष्टपणे लिहिलेलं नाही की, “नेफिलिम हे पतित देवदूतांची (fallen angels) मुले होते.”

असा संबंध नक्की कसा घडू शकतो, हे ते स्पष्ट करत नाही.

उत्पत्ती ६ मधले नेफिलिम आणि गणना १३ मध्ये सांगितलेले नेफिलिम यांच्यातील संबंधही बायबल स्पष्ट करत नाही.

आणि नेफिलिमची उंची किती होती, हेही सांगत नाही.

त्यामुळे बायबल आपल्याला जे सांगतं आणि आपण त्यातून जो अर्थ काढतो, यात नक्कीच फरक आहे.

नेफिलिम हे जलप्रलयाच्या आधी घडलेल्या एका अत्यंत रहस्यमयी घटनेशी जोडलेले होते. बंडखोर स्वर्गीय प्राणी एका मोठ्या अवज्ञा किंवा पापाच्या कृतीत सामील होते असे दिसते, पण बायबल आपल्याला याचे प्रत्येक तपशील देत नाही.

आणि कदाचित ते ठीकच आहे.

अदृश्य जगातील प्रत्येक गुपिताबद्दल आपली उत्सुकता पूर्ण करण्यासाठी बायबल लिहिले गेले नाही. देवाला आपण जेवढं जाणावं असं वाटतं, तेवढंच बायबल आपल्याला सांगतं.

नेफिलिमचा विषय खूप रंजक असू शकतो, पण ते उत्पत्ती ६ चं मुख्य केंद्रबिंदू नाहीत.

खरा आणि मोठा विषय होता तो म्हणजे मानवजातीत वाढत चाललेली दुष्टता.

उत्पत्ती ६:५:

“परमेश्वराने पाहिले की पृथ्वीवर माणसांची दुष्टता किती वाढली आहे, आणि त्यांच्या हृदयातील विचारांचा प्रत्येक कल नेहमी फक्त वाईट गोष्टींकडेच असतो.”

पृथ्वी हिंसेने भरली होती, आणि काय घडत आहे हे देव अगदी बरोबर पाहत होता.

आपल्याला नेफिलिमबद्दल सगळं काही माहीत नसेलही.

पण हे सगळं कोण पाहत होतं, हे आपल्याला नक्की माहीत आहे. आणि आपल्याला हेही माहीत आहे की, सगळी परिस्थिती देवाच्या नियंत्रणात होती.

वचनांचे स्रोत (इंग्रजी भाषांतरे):
NIV (New International Version): उत्पत्ती ६:१-२, ६:४, ६:५, १९:१, १९:१०; गणना १३:३२, १३:३३; इब्री १३:२; २ पेत्र २:४-५; यहूदा ६, ७
NASB (New American Standard Bible): ईयोब १:६, ३८:७

शेवटचं अद्ययावत 2 ऑक्टोबर 2026