येशू का मरण पावला?

टीप: या लेखातील बायबलची वचने इंग्रजी बायबल भाषांतरांवरून मराठीत अनुवादित केली आहेत. त्यामुळे तुमच्या मराठी बायबलमधील शब्दरचना थोडी वेगळी असू शकते, पण अर्थ तोच आहे. कोणते वचन कोणत्या इंग्रजी भाषांतरातून घेतले आहे, हे लेखाच्या शेवटी दिले आहे.

हा एक रास्त प्रश्न आहे, आणि त्याचे योग्य उत्तर मिळायलाच हवे.

जर देव सर्वशक्तिमान आहे, तर कोणालाही मरण्याची गरजच का पडली? तो फक्त क्षमा करू शकला नसता का?

बायबल वधस्तंभावर घडलेल्या या घटनेकडे केवळ एक सर्वसाधारण घटना म्हणून पाहत नाही. ते या घटनेला संपूर्ण कथेचा केंद्रबिंदू मानते — हा तो क्षण होता जेव्हा भविष्यवाण्या पूर्ण झाल्या, वारंवार बली अर्पण करण्याची गरज संपली, मृत्यूचा पराभव झाला आणि देवाकडे परत जाण्याचा मार्ग खुला झाला.

पण येशूच्या मरणातून काय साध्य झाले, हे पाहण्यापूर्वी, मुळात ते मरण का गरजेचे होते, हे आपण समजून घेतले पाहिजे.

रक्त का गरजेचे होते?

बायबल याचे थेट उत्तर देते:

रोमकर ६:२३:

“कारण पापाचे वेतन मरण आहे, पण आपल्या प्रभू ख्रिस्त येशूमध्ये देवाचे कृपेचे दान सार्वकालिक जीवन आहे.”

वेतन म्हणजे तुम्ही जे कमवता ते. पाप मरण मिळवून देते — आणि हा काही मनमानीपणे दिलेला दंड नाही, तर पाप माणसाला जीवन देणाऱ्या देवापासून वेगळे करते.

आणि क्षमा कधीही मोफत मिळाली नाही:

इब्री लोकांस ९:२२:

“खरे तर, नियमशास्त्राप्रमाणे जवळजवळ सर्व गोष्टी रक्ताने शुद्ध केल्या जातात, आणि रक्त सांडल्याशिवाय क्षमा नाही.”

त्यामुळे याचा शेवट फक्त दोनच मार्गांनी होऊ शकला असता. एकतर आपण जे देणे लागतो ते आपण स्वतःच फेडावे, किंवा कोणीतरी ते आपल्यासाठी फेडावे.

ही घटना घडण्याच्या सातशे वर्षांपूर्वी, देवाने कोणता मार्ग निवडला हे यशयाने पाहिले होते:

यशया ५३:६:

“आपण सर्व मेंढरांसारखे भरकटलो होतो, आपल्यापैकी प्रत्येक जण आपापल्या मार्गाला लागला होता; आणि परमेश्वराने आपल्या सर्वांचा अधर्म त्याच्यावर टाकला.”

त्याच्यावर टाकला. आपल्या चुका, दुसऱ्या कोणावर तरी टाकण्यात आल्या.

पौल तेच सांगतो, आणि जेवढ्या स्पष्ट शब्दांत सांगता येईल तेवढ्या स्पष्ट शब्दांत सांगतो:

२ करिंथकर ५:२१:

“ज्याला पाप माहीत नव्हते, त्याला देवाने आपल्यासाठी पाप असे ठरवले, यासाठी की आपण त्याच्यामध्ये देवाची नीतिमत्ता बनावे.”

ख्रिस्ती विश्वासाच्या केंद्रस्थानी हीच देवाणघेवाण आहे. जे आपले होते ते त्याने घेतले. जे त्याचे होते ते आपल्याला मिळाले.

पापाची किंमत जीवन द्यावी लागते. रक्ताचा अर्थ हाच आहे. आणि देवाने ती किंमत स्वतःच मोजण्याचे ठरवले. वधस्तंभाच्या अनेक शतके आधीपासूनच, हे सर्व कसे दिसेल हे तो आपल्या लोकांना शिकवत होता.

प्राण्यांचे बली अर्पण करणे थांबले

एकदा आपल्याला समजले की पापाची किंमत जीवन द्यावी लागते, की जुन्या करारातील बलीचे नियम समजू लागतात.

लेवीय १७:११:

“कारण शरीराचे जीवन रक्तात आहे, आणि मी ते तुम्हाला वेदीवर तुमच्या जिवांसाठी प्रायश्चित्त करण्यासाठी दिले आहे; कारण रक्तानेच जिवासाठी प्रायश्चित्त होते.”

एका जिवासाठी दुसरा जीव. हीच ती व्यवस्था होती.

पण यामुळे काम कधीच पूर्ण झाले नाही. बली अर्पण करणारा याजक स्वतःच पापी होता, आणि त्याला स्वतःच्या पापांसाठी आधी बली आणावा लागत असे (लेवीय १६:६). आणि बली अर्पण करणे कधीच थांबले नाही:

इब्री लोकांस १०:१-३:

“…नाहीतर, बली अर्पण करण्याचे थांबले नसते का? …पण या बलींमुळे दरवर्षी पापांची आठवण होते.”

हे नीट वाचा. त्या बलींनी पाप काढून टाकले नाही. तर त्यांनी लोकांना प्रत्येक वर्षी त्याची आठवण करून दिली.

मग बाप्तिस्मा करणाऱ्या योहानाने येशूला आपल्याकडे येताना पाहिले आणि म्हटले:

योहान १:२९:

“पाहा, जगाचे पाप काढून घेणारा देवाचा कोकरा!”

झाकून ठेवणारा नाही. काढून घेणारा.

प्रत्येक वेदीवरील प्रत्येक कोकरा त्याच्याकडेच बोट दाखवत होता. आणि त्यांच्यासारखे, त्याचे बलिदान कधीही पुन्हा पुन्हा करावे लागत नाही:

इब्री लोकांस १०:१४:

“कारण त्याने एकाच बलिदानाद्वारे जे पवित्र केले जात आहेत, त्यांना कायमचे परिपूर्ण केले आहे.”

भविष्यवाण्यांची पूर्तता

येशूच्या मरणाने जुन्या करारातील अनेक भविष्यवाण्या पूर्ण केल्या, आणि तोच वचन दिलेला मशीहा आहे हे सिद्ध केले.

यशया ५३:३-५:

“लोकांनी त्याला तुच्छ मानले आणि नाकारले; तो दुःखी आणि रोग जाणणारा असा माणूस होता. आणि ज्याच्यापासून लोक आपले तोंड लपवतात, तसा तो तुच्छ मानलेला होता, आणि आपण त्याला काहीच मानले नाही. खरोखर त्याने आपले आजार स्वतःवर घेतले आणि आपली दुःखे वाहिली… पण तो आपल्या अपराधांसाठी घायाळ झाला, तो आपल्या दुष्कृत्यांसाठी ठेचला गेला…”

येशूच्या मरणाने दुःख सोसणाऱ्या सेवकाची भविष्यवाणी पूर्ण केली, आणि दाखवून दिले की देवाच्या तारणाची योजना काळाच्या सुरुवातीपासूनच कार्यान्वित झाली होती.

पण हे पाहणारा यशया काही एकमेव नव्हता.

वधस्तंभावर खिळून मारण्याची शिक्षा सुरू होण्याच्याही अनेक शतके आधी, दाविदाने हे लिहिले होते:

स्तोत्रसंहिता २२:१६-१८:

“कारण कुत्र्यांनी मला वेढा घातला आहे; दुष्टांच्या टोळीने मला घेरले आहे; त्यांनी माझे हात आणि माझे पाय छिद्रे पाडून आरपार टोचले आहेत. मी माझी सर्व हाडे मोजू शकतो; लोक माझ्याकडे रोखून पाहतात. ते माझे कपडे आपापसात वाटून घेतात आणि माझ्या झग्यासाठी चिठ्ठ्या टाकतात.”

हात आणि पाय टोचलेले. त्याचे कपडे मिळवण्यासाठी सैनिक जुगार खेळत आहेत. दावीद अशा एका गोष्टीचे वर्णन करत होता जी त्याने कधीच पाहिली नव्हती आणि ज्याची तो कल्पनाही करू शकत नव्हता. ही घटना घडण्याच्या सुमारे एक हजार वर्षांपूर्वी त्याने हे लिहिले होते (मत्तय २७:३५).

दानीएल यामध्ये आणखी एक गोष्ट जोडतो — एक अंतिम मुदत.

दानीएल ९:२६:

“आणि बासष्ट ‘आठवड्यांनंतर’ अभिषिक्त (मशीहा) मारला जाईल आणि त्याला काहीच नसेल. आणि जो राजा येणार आहे, त्याचे लोक शहर आणि पवित्र स्थान नष्ट करतील.”

इथे “आठवडा” (sevens) म्हणजे सात वर्षांचा काळ. यरुशलेम पुन्हा बांधण्याच्या आदेशापासून मोजले असता (दानीएल ९:२५), अनेक ख्रिस्ती अभ्यासकांच्या मते हे पहिल्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत, म्हणजेच येशूच्या काळापर्यंत पोहोचते, जरी अचूक तारखांवर वाद असला तरी.

इथे दोन गोष्टी लक्षात घेण्यासारख्या आहेत. तो अभिषिक्त (मशीहा) मारला जाणार होता, त्याला मुकुट घातला जाणार नव्हता. येणाऱ्या राजाकडून कोणीही अशी अपेक्षा करत नव्हते.

आणि हे शहर आणि मंदिर नष्ट होण्यापूर्वी घडणार होते. इसवी सन ७० मध्ये यरुशलेम पडले. त्यामुळे त्या दिवसापूर्वी मशीहाला यायचे होते आणि मरायचे होते.

एक नवा करार

मंदिरात एक खोली अशी होती जिथे जवळजवळ कोणीही जात नसे. प्रमुख याजक वर्षातून एकदाच तिथे जात असे, आणि दुसरे कोणीही, कधीही तिथे गेले नाही. जेव्हा येशू वधस्तंभावर मरण पावला, तेव्हा त्या खोलीत काहीतरी घडले:

मत्तय २७:५१:

“तेव्हा पाहा, मंदिराचा पडदा वरून खालपर्यंत फाटून त्याचे दोन तुकडे झाले.”

हा पडदा परमपवित्र स्थानाला — जिथे देवाचे सान्निध्य होते — लोकांपासून वेगळे करत असे. तो कोणत्या दिशेने फाटला याकडे लक्ष द्या. वरून खाली. कोणत्याही माणसाचा हात तिथे पोहोचू शकत नव्हता. देवानेच तो स्वतःच्या बाजूने फाडून उघडला. याजकांची आणि बलीची जुनी व्यवस्था संपली होती. येशूने ते सर्व पूर्ण केले होते.

इब्री लोकांस १०:१९-२२:

“म्हणून भावांनो, येशूच्या रक्ताद्वारे परमपवित्र स्थानात प्रवेश करण्याचा आपल्याला अधिकार मिळाला आहे, त्या पडद्यातून, म्हणजेच त्याच्या देहातून, त्याने आपल्यासाठी जो एक नवीन आणि जिवंत मार्ग उघडला आहे… त्या विश्वासाच्या पूर्ण खात्रीने, आणि खऱ्या अंतःकरणाने आपण देवाच्या जवळ जाऊया…”

इब्री लोकांचे पत्र त्या पडद्याला काय म्हणते याकडे लक्ष द्या: त्याचा देह. जेव्हा त्याचा देह वधस्तंभावर फाटला, तेव्हा मंदिरातील पडदाही फाटला. देव आणि आपल्यामधला अडथळा त्याच क्षणी खाली कोसळला.

मरणाच्या आदल्या रात्री येशूने याला आधीच एक नाव दिले होते. त्याने प्याला घेतला आणि म्हणाला:

लूक २२:२०:

“हा प्याला माझ्या रक्तातील नवा करार आहे, जे तुमच्यासाठी सांडले जात आहे.”

जुन्या कराराखाली, वर्षातून एकदा, प्राण्याचे रक्त घेऊन, केवळ एक माणूस देवाच्या सान्निध्यात प्रवेश करू शकत होता. नव्या कराराखाली, येशूवर विश्वास ठेवणारा प्रत्येक जण, कोणत्याही दिवशी, त्याच्या रक्तामुळे देवाजवळ येऊ शकतो. तेव्हापासून आत जाण्याचा मार्ग खुला आहे.

कैदेत असलेल्या आत्म्यांना सुवार्ता सांगणे

आपल्या मृत्यूनंतर, येशू अधोलोकात (Hades — मृतांचे जग) उतरला — आणि त्याने पाप आणि मरणावरील आपला विजय घोषित केला.

१ पेत्र ३:१८-२०:

“कारण ख्रिस्तानेही पापांसाठी एकदाच दुःख सोसले, तुम्हाला देवाकडे आणण्यासाठी नीतिमानाने अनीतिमानांसाठी दुःख सोसले. त्याला देहात मारण्यात आले, पण आत्म्यात जिवंत करण्यात आले. याच आत्म्यात तो गेला आणि त्याने कैदेत असलेल्या आत्म्यांना घोषणा केली — जे प्राचीन काळी नोहाच्या दिवसांत, जेव्हा तारू बांधले जात होते, तेव्हा देवाने धीराने वाट पाहिली तरीही आज्ञाभंजक राहिले.”

हे आत्मे कोण होते यावर ख्रिस्ती लोकांमध्ये अनेक काळापासून मतभेद आहेत. या उताऱ्याला सर्वात नैसर्गिकरित्या बसणारा अर्थ म्हणजे ते मानवी आत्मे होते — ती पिढी जिने नोहाच्या काळात देवाचा इशारा नाकारला आणि महापुरात नष्ट झाली. पेत्राने त्यांची काळ-वेळ किती अचूकपणे सांगितली आहे याकडे लक्ष द्या. केवळ सर्वसाधारणपणे आज्ञा न पाळणारे लोक नाही, तर नोहाच्या दिवसांत आज्ञा न पाळणारे.

काही वचनांनंतर, पेत्र एक विलक्षण गोष्ट सांगतो:

१ पेत्र ४:६:

“कारण याच उद्देशाने जे आता मरण पावले आहेत त्यांनाही सुवार्ता सांगण्यात आली.”

त्यामुळे येशू, आपल्या मृत्यूनंतर आणि पुनरुत्थानापूर्वी, या आत्म्यांकडे गेला आणि त्याने पाप आणि मरणावरील आपला विजय त्यांना घोषित केला.

मरणावरील विजय

मरणातून उठल्याने, येशूने स्वतः मरणावरच विजय मिळवला, आणि ही भविष्यवाणी पूर्ण केली:

स्तोत्रसंहिता १६:१०:

“कारण तू माझा जीव अधोलोकात (Sheol) सोडणार नाहीस; तू आपल्या पवित्र जनाला कुजण्याची अवस्था पाहू देणार नाहीस.”

आपल्या पुनरुत्थानानंतर, येशूने घोषित केले:

प्रकटीकरण १:१८:

“मी जिवंत असणारा आहे; आणि मी मरण पावलो होतो, आणि पाहा, मी सदासर्वकाळ जिवंत आहे! आणि मरण व अधोलोक यांच्या चाव्या माझ्याकडे आहेत.”

त्याच्या मरणाने केवळ मरणाचाच पराभव केला नाही. तर मरणाचा एक शस्त्र म्हणून वापर करणाऱ्याची पकडही त्याने मोडून काढली:

इब्री लोकांस २:१४-१५:

“मुलांना रक्त आणि मांस असल्यामुळे, तो स्वतःही त्यांच्याप्रमाणेच त्याच गोष्टींत सहभागी झाला, यासाठी की मरणाच्या द्वारे त्याने मरणाचा अधिकार असलेल्याला, म्हणजेच सैतानाला नष्ट करावे, आणि जे मरणाच्या भीतीने जन्मभर गुलामगिरीत खितपत पडले होते त्यांना मोकळे करावे.”

कलस्सैकर २:१४-१५:

“आपल्याविरुद्ध असलेले आणि आपल्यावर आरोप ठेवणारे जे लिखित नियमशास्त्र होते, ते त्याने पुसून टाकले; ते त्याने वधस्तंभावर खिळून काढून टाकले. आणि त्याने सत्ताधीश आणि अधिकारी यांना निःशस्त्र करून, त्यांना उघडपणे सर्वांसमोर लज्जित केले आणि वधस्तंभाद्वारे त्यांच्यावर विजय मिळवला.”

त्याने हे कसे केले याकडे लक्ष द्या. मरण टाळून नाही, तर मरणाला सामोरे जाऊन. एदेन बागेपासून शत्रूने मानवतेवर जे शस्त्र उगारले होते, ते शस्त्र त्याच्या हातातून काढून घेण्यात आले — ते ख्रिस्तावर वापरले गेल्यामुळे, आणि त्यात ते अपयशी ठरल्यामुळे.

आपल्याला पवित्र आत्म्याचे दान देणे

योहान १६:७:

“तरीही मी तुम्हाला खरे सांगतो, माझे जाणे तुमच्यासाठी फायद्याचे आहे. कारण जर मी गेलो नाही, तर तो कैवारी तुमच्याकडे येणार नाही; पण जर मी गेलो, तर मी त्याला तुमच्याकडे पाठवीन.”

येशू स्वर्गात गेल्यानंतर, पेंतेकोस्तच्या दिवशी पवित्र आत्मा ओतला गेला.

प्रेषितांची कृत्ये २:१-४:

“जेव्हा पेंतेकोस्ताचा दिवस आला, तेव्हा ते सर्व एकाच ठिकाणी जमले होते. अचानक आकाशातून सोसाट्याच्या वाऱ्यासारखा एक आवाज आला आणि ज्या घरात ते बसले होते ते घर त्याने भरून गेले. त्यांना अग्नीच्या जिभांसारखे काहीतरी वेगळे होताना दिसले आणि ते त्यांच्यापैकी प्रत्येकावर येऊन बसले. ते सर्व पवित्र आत्म्याने भरले आणि आत्म्याने त्यांना जसे बोलण्याचे सामर्थ्य दिले, तसे ते इतर भाषांमध्ये बोलू लागले.”

येशूने आपल्या जाण्याचे सांगितलेल्या सर्वात स्पष्ट कारणांपैकी हे एक आहे. त्याच्या जाण्याने आत्म्याला येण्याचा मार्ग मोकळा झाला — केवळ एखाद्या तंबूत किंवा मंदिरात नाही, तर त्याच्या लोकांमध्ये. आणि पवित्र आत्मा काही निवडक लोकांसाठी राखून ठेवलेला नाही. तो सर्व विश्वासणाऱ्यांसाठी एक देणगी आहे.

आपला प्रमुख याजक बनणे

जुने याजक काय करू शकत नव्हते हे आपण आधीच पाहिले आहे. ते स्वतःच पापी होते, आणि त्यांचे काम कधीच संपत नव्हते.

पण येशू याजक कसा बनू शकतो? तो यहुदाच्या वंशातून आला होता, आणि नियमशास्त्र केवळ लेवीच्या वंशातील लोकांनाच याजक होण्याची परवानगी देत असे (इब्री लोकांस ७:१४).

यापूर्वी अनेक वर्षांपूर्वी, देवाने एका वेगळ्या प्रकारच्या याजकाबद्दल सांगितले होते, शलेमचा राजा मलकीसदेक याच्यासारखा एक याजक, जो “परात्पर देवाचा याजक” होता आणि ज्याने अब्राहामाला आशीर्वाद दिला होता (उत्पत्ती १४:१८-१९). लेवी जन्मण्याच्या कितीतरी आधी, तो एकाच वेळी राजा आणि याजक होता (स्तोत्रसंहिता ११०:४).

इब्री लोकांचे पत्र सांगते की येशू तो याजक आहे:

इब्री लोकांस ७:१६-१७:

“जो वंशावळीच्या नियमावर आधारलेला नाही, तर अविनाशी जीवनाच्या सामर्थ्यावर आधारलेला याजक बनला आहे. कारण त्याच्याविषयी असे सांगितले आहे: ‘तू मलकीसदेकाच्या क्रमानुसार सदासर्वकाळ याजक आहेस.'”

येशू पूर्णपणे वेगळ्या प्रकारचा याजक आहे — आणि यात एक गोष्ट सहसा लक्षात येत नाही. तो आजही काम करत आहे.

इब्री लोकांस ७:२४-२५:

“पण येशू सदासर्वकाळ जिवंत राहत असल्यामुळे, त्याचे याजकपद कायमचे आहे. म्हणून जे त्याच्याद्वारे देवाकडे येतात, त्यांना तो पूर्णपणे वाचवू शकतो, कारण त्यांच्यासाठी मध्यस्थी करायला तो नेहमी जिवंत आहे.”

त्याला कधीही स्वतःसाठी बली अर्पण करण्याची गरज नव्हती, कारण उत्तर देण्यासाठी त्याच्याकडे स्वतःचे असे कोणतेही पाप नव्हते.

इब्री लोकांस ७:२७:

“इतर प्रमुख याजकांसारखी, त्याला रोज रोज आधी स्वतःच्या पापांसाठी, आणि मग लोकांच्या पापांसाठी बली अर्पण करण्याची गरज नाही. त्याने स्वतःला अर्पण करून त्यांच्या पापांसाठी एकदाच कायमचा बली दिला.”

येशूचे बलिदान इतके परिपूर्ण होते की त्याने आपले स्वतःचे रक्त घेऊन स्वर्गातील परमपवित्र स्थानात प्रवेश केला.

इब्री लोकांस ९:१२:

“तो बोकड आणि वासरांचे रक्त घेऊन नाही; तर तो स्वतःचेच रक्त घेऊन एकदाच कायमचा परमपवित्र स्थानात गेला, आणि त्याने आपल्याला सार्वकालिक मुक्ती मिळवून दिली.”

या कृतीद्वारे, येशूने जुन्या करारातील याजकपद पूर्णपणे सार्थ ठरवले. त्याच्या रक्ताने सर्व विश्वासणाऱ्यांसाठी कायमस्वरूपी क्षमा आणि देवापर्यंत थेट जाण्याचा मार्ग खुला केला.

त्याने हे का केले

या प्रकरणात आपण बऱ्याच गोष्टी पाहिल्या आहेत — भविष्यवाण्यांची पूर्तता, बली अर्पण करणे थांबले, फाटलेला पडदा, मरणाचा पराभव, कधीही न मरणारा प्रमुख याजक.

पण यापैकी कोणतीही गोष्ट सर्वात महत्त्वाचे कारण स्पष्ट करत नाही. त्याने असे का केले?

त्याच्यावर सक्ती करण्यात आली नव्हती. त्याने स्पष्टपणे सांगितले, “कोणीही माझ्याकडून तो (माझा जीव) काढून घेत नाही, तर तो मी स्वतःहून देतो” (योहान १०:१८). तो देवदूतांच्या बारा फौजा बोलावू शकला असता (मत्तय २६:५३). त्याने यापैकी काहीही केले नाही.

पौल याचे कारण एकाच वाक्यात सांगतो:

रोमकर ५:८:

“पण देव आपल्यावरच्या स्वतःच्या प्रेमाचे प्रमाण हे देतो की: आपण पापी असतानाच, ख्रिस्त आपल्यासाठी मरण पावला.”

आपण स्वतःला सुधारल्यानंतर नाही. आपण त्यासाठी पात्र ठरल्यानंतर नाही. आपण पापी असतानाच.

म्हणूनच येशूचे मरणे गरजेचे होते. नियमशास्त्राला किंमत मोजण्याची गरज होती, आणि प्रेमाने ती किंमत स्वतःहून मोजण्याचे ठरवले.

वचनांचे स्रोत (इंग्रजी भाषांतरे):
NIV (New International Version): लेवीय १७:११; स्तोत्रसंहिता २२:१६-१८; यशया ५३:३-५, ५३:६; दानीएल ९:२६; मत्तय २७:५१; लूक २२:२०; योहान १:२९, १६:७; प्रेषितांची कृत्ये २:१-४; रोमकर ५:८, ६:२३; २ करिंथकर ५:२१; कलस्सैकर २:१४-१५; इब्री लोकांस २:१४-१५, ७:१६-१७, ७:२४-२५, ७:२७, ९:१२, ९:२२, १०:१-३, १०:१४, १०:१९-२२; १ पेत्र ३:१८-२०, ४:६; प्रकटीकरण १:१८
NASB (New American Standard Bible): स्तोत्रसंहिता १६:१०

शेवटचं अद्ययावत 6 ऑक्टोबर 2026