मृत्यूनंतर काय होते?

टीप: या लेखातील बायबलची वचने इंग्रजी बायबल भाषांतरांवरून मराठीत अनुवादित केली आहेत. त्यामुळे तुमच्या मराठी बायबलमधील शब्दरचना थोडी वेगळी असू शकते, पण अर्थ तोच आहे. कोणते वचन कोणत्या इंग्रजी भाषांतरातून घेतले आहे, हे लेखाच्या शेवटी दिले आहे.

आज ना उद्या, आपल्यापैकी प्रत्येकाला याचा सामना करावा लागतो. आपल्या जिवलग व्यक्तीचा मृत्यू होतो, किंवा आपण आपल्या स्वतःच्या मृत्यूचा विचार करू लागतो. आणि मग प्रश्न निर्माण होतात: ते कुठे गेले? त्यांना कशाची जाणीव असते का? तोच शेवट असतो का?

आपण विचारू शकणाऱ्या प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर पवित्र शास्त्र देत नाही. पण अनेक लोकांना जेवढे वाटते, त्यापेक्षा जास्त ते आपल्याला सांगते. ते काय सांगते, ते आपण पाहूया.

देवाने आपल्याला कसे बनवले

मृत्यूनंतर काय होते हे समजून घेण्यासाठी, देवाने आपल्याला कसे बनवले आहे हे आठवणे मदत करते. पवित्र शास्त्र तीन भागांबद्दल बोलते:

१ थेस्सलनीकर ५:२३:

“शांतीचा देव स्वतः तुम्हाला पूर्णपणे पवित्र करो. आणि आपला प्रभू येशू ख्रिस्त येण्याच्या वेळी, तुमचा आत्मा (spirit), जीव (soul) आणि शरीर निर्दोष राखले जावो.”

शरीर मातीपासून बनले आहे. आत्मा हा देवाने आपल्यात फुंकलेला श्वास किंवा जीवन आहे, हा तो भाग आहे जो आपल्याला त्याच्याशी जोडतो. जीव हा असा भाग आहे जो विचार करतो, अनुभवतो आणि निवड करतो: तो खरा ‘तुम्ही’ आहात. तर मग आपण मरतो तेव्हा काय होते?

जेव्हा मृत्यू दारात येतो

१. शरीर पुन्हा मातीत मिसळते. जेव्हा आदाम आणि हवेने देवाची आज्ञा मोडली, तेव्हा जगात मृत्यू आला. देवाने आदामाला सांगितले, “तू माती आहेस आणि पुन्हा मातीलाच मिळशील” (उत्पत्ती ३:१९).

२. ती व्यक्ती जिवंत राहते. “माती जशी होती तशीच पुन्हा जमिनीला मिळेल, आणि आत्मा ज्या देवाने दिला त्याच्याकडे परत जाईल” (उपदेशक १२:७). पवित्र शास्त्र मरण पावलेल्या लोकांसाठी ‘जीव’ आणि ‘आत्मा’ हे दोन्ही शब्द वापरते. इब्री लोकांचे पत्र “परिपूर्ण केलेल्या नीतिमानांच्या आत्म्यांविषयी” बोलते (इब्री लोकांस १२:२३). आणि एका दृष्टांतात, योहानाने अशा विश्वासणाऱ्यांचे जीव पाहिले ज्यांना त्यांच्या विश्वासासाठी मारण्यात आले होते:

प्रकटीकरण ६:९-१०:

“जेव्हा त्याने पाचवा शिक्का फोडला, तेव्हा देवाच्या वचनासाठी आणि त्यांनी दिलेल्या साक्षीतून मारल्या गेलेल्या लोकांचे जीव मी वेदीखाली पाहिले. त्यांनी मोठ्या आवाजात हाक मारून म्हटले, ‘हे सार्वभौम प्रभू, पवित्र आणि खऱ्या, पृथ्वीवर राहणाऱ्यांचा न्याय करून आमच्या रक्ताचा सूड घ्यायला तू अजून किती काळ लावशील?'”

हे जीव झोपलेले नाहीत. ते जागे आहेत, त्यांना जाणीव आहे आणि ते बोलत आहेत. त्यांच्यासोबत काय घडले हे त्यांना आठवते, आणि देवाने सर्व काही ठीक करावे अशी त्यांची तीव्र इच्छा आहे. मृत्यूने त्यांचा शेवट केला नाही.

झोपलेले की जागे?

यातून अनेक लोक विचारत असलेला एक प्रश्न निर्माण होतो. बायबल अनेकदा मृत्यूला “झोप” म्हणते. येशूनेही तसे म्हटले होते. जेव्हा त्याचा मित्र बेथनीचा लाजरस मरण पावला, तेव्हा तो म्हणाला, “आपला मित्र लाजरस झोपी गेला आहे; पण मी त्याला जागे करण्यासाठी तिथे जात आहे” (योहान ११:११). पौलानेही तसेच म्हटले होते (१ थेस्सलनीकर ४:१३). तर मग खरं काय आहे? मेलेले लोक झोपलेले आहेत, की योहानाने पाहिलेल्या जिवांसारखे ते जागे आहेत?

दोन्हीही खरे आहेत, पण ते आपल्या वेगवेगळ्या भागांवरील लागू होते. हे आपले शरीर आहे जे झोपते.

स्तेफनाकडे पाहा, जो येशूच्या मागे जाण्यासाठी मारला गेलेला पहिला विश्वासणारा होता. मरत असताना त्याने प्रार्थना केली, “प्रभू येशू, माझ्या आत्म्याचा स्वीकार कर” (प्रेषितांची कृत्ये ७:५९). त्यानंतर पवित्र शास्त्र सांगते, “तो झोपी गेला” (प्रेषितांची कृत्ये ७:६०). त्याचा आत्मा येशूकडे गेला. त्याचे शरीर खाली पडले, जणू एखादी व्यक्ती झोपली आहे.

दानीएलही हेच सांगतो: झोपी गेलेले “जमिनीच्या मातीत” आहेत, आणि ते “जागे होतील” (दानीएल १२:२). एखादा माणूस झोपल्यासारखे शरीर कबरेत पडलेले असते, तर ती व्यक्ती जागी असते. आणि जसे आपण झोपेतून जागे होतो, तसे शरीरही एके दिवशी जागे होईल.

दोन माणसे, दोन ठिकाणे

येशूने मरण पावलेल्या दोन माणसांबद्दल सांगितले: लाजरस नावाचा एक गरीब भिकारी, आणि एक श्रीमंत माणूस जो ऐषोरामात जगत होता तर लाजरस त्याच्या फाटकावर भुकेला पडलेला असे (लूक १६:१९-३१).

लूक १६:२२-२३:

“असा काळ आला की तो भिकारी मरण पावला आणि देवदूतांनी त्याला नेऊन अब्राहामाच्या कुशीत ठेवले. तो श्रीमंत माणूसही मरण पावला आणि त्याला पुरण्यात आले. अधोलोकात (Hades), जिथे तो यातना भोगत होता, तिथे त्याने वर पाहिले आणि अब्राहामाला दूरवर पाहिले, आणि लाजरस त्याच्या कुशीत होता.”

ही कथा आपल्याला तीन गोष्टी दाखवते.

१. दोघांनाही जाणीव आहे. एकाला सांत्वन मिळत आहे, तर दुसरा यातना भोगत आहे (लूक १६:२५). त्या श्रीमंत माणसाला आपल्या कुटुंबाचीही आठवण येते. तो अब्राहामाला विनवणी करतो की त्याने आपल्या पाच भावांना सावध करण्यासाठी कोणालातरी पाठवावे, जेणेकरून वेळ निघून जाण्यापूर्वी ते देवाकडे वळतील (लूक १६:२७-३१).

२. कोणीही पलीकडे जाऊ शकत नाही. अब्राहाम त्या श्रीमंत माणसाला सांगतो:

लूक १६:२६:

“आणि या सर्वांशिवाय, आमच्या आणि तुमच्यामध्ये एक मोठी दरी ठेवली आहे, यासाठी की ज्यांना इथून तुमच्याकडे यायचे आहे त्यांना येता येऊ नये, आणि तिथून कोणालाही आमच्याकडे येता येऊ नये.”

एकदा एखादी व्यक्ती मरण पावली की, ती एका बाजूकडून दुसऱ्या बाजूकडे जाऊ शकत नाही.

३. अधोलोक हा अंतिम नरक नाही. येशू सांगतो की तो श्रीमंत माणूस अधोलोकात होता. जे लोक देवाकडे वळले नाहीत त्यांना न्यायाचा दिवस येईपर्यंत जिथे ठेवले जाते, ते ठिकाण म्हणजे अधोलोक. तो न्यायाचा दिवस अजून यायचा आहे: “प्रभूला माहीत आहे की भक्ती करणाऱ्यांना परीक्षेतून कसे सोडवावे, आणि अनीतिमान लोकांना न्यायाच्या दिवशी शिक्षा देण्यासाठी कसे राखून ठेवावे” (२ पेत्र २:९). त्या दिवशी, “मृत्यूने आणि अधोलोकाने आपल्यामधील मेलेले परत दिले, आणि प्रत्येकाने जे काही केले होते त्यानुसार त्याचा न्याय करण्यात आला” (प्रकटीकरण २०:१३).

तो श्रीमंत माणूस खूप उशिरा शिकला. देवाकडे वळण्याची वेळ आत्ता, या आयुष्यात आहे. पवित्र शास्त्र सांगते: “जो पुत्रावर विश्वास ठेवतो त्याला सार्वकालिक जीवन आहे, पण जो पुत्राला नाकारतो तो जीवन पाहणार नाही, तर देवाचा राग त्याच्यावर राहतो” (योहान ३:३६).

मग ज्यांनी येशूविषयी कधीच ऐकले नाही त्यांचे काय? हा एक वेगळा प्रश्न आहे, आणि तो आपण “न्यायाचा दिवस: ज्यांनी येशूबद्दल कधीच ऐकले नाही त्यांचे काय?” यामध्ये पाहिला आहे.

वधस्तंभाच्या आधी आणि नंतर

येशूने ही कथा त्याच्या मृत्यू आणि पुनरुत्थानाच्या आधी सांगितली होती. त्या वेळी, लाजरसला “अब्राहामाच्या कुशीत“, एका सांत्वनाच्या जागी नेण्यात आले होते (लूक १६:२२, २५).

त्यानंतर वधस्तंभ आला. येशू मरण पावला, पण मृत्यू त्याला धरून ठेवू शकला नाही: “मृत्यूला त्याला धरून ठेवणे अशक्य होते” (प्रेषितांची कृत्ये २:२४). तो पुन्हा उठला, आणि आता तो म्हणतो:

प्रकटीकरण १:१८:

“मी मेलो होतो, आणि आता पाहा, मी युगानुयुग जिवंत आहे! आणि मृत्यू व अधोलोक यांच्या चाव्या माझ्याकडे आहेत.”

त्याच्या मृत्यू आणि पुनरुत्थानाच्या दरम्यान काय घडले, याचा प्रत्येक तपशील पवित्र शास्त्र आपल्याला सांगत नाही. पण जे सर्वात महत्त्वाचे आहे ते सांगते. वधस्तंभाच्या आधी, लाजरसचे अब्राहामाच्या कुशीत सांत्वन केले गेले. वधस्तंभानंतर, जे येशूचे आहेत ते त्याच्यासोबत राहण्यासाठी जातात. आणि मृत्यू आणि अधोलोकाच्या चाव्या त्याच्या हातात आहेत.

जे येशूचे आहेत त्यांच्यासाठी

जे येशूवर विश्वास ठेवतात त्यांच्यासाठी, मृत्यू घाबरण्याची गोष्ट नाही. त्याच्या शेजारी वधस्तंभावर मरणाऱ्या गुन्हेगाराला येशू काय म्हणाला ते पाहा:

लूक २३:४३:

“येशू त्याला म्हणाला, ‘मी तुला खरोखर सांगतो, आज तू माझ्यासोबत नंदनवनात (paradise) असशील.'”

हजार वर्षांनंतर नाही. अनंत चांगली कामे केल्यानंतर नाही. आज.

पौलानेही स्वतःसाठी हीच अपेक्षा केली होती. तो तुरुंगातून लिहित आहे, आणि तो जिवंत राहावे की मरण पावावे या दोन्ही गोष्टींचा विचार करत आहे:

फिलिप्पैकर १:२३:

“मी इथून निघून जावे आणि ख्रिस्तासोबत असावे अशी माझी इच्छा आहे, कारण ते कितीतरी पटीने चांगले आहे.”

आणि पुन्हा करिंथकरांना तो लिहितो:

२ करिंथकर ५:८:

“आम्हाला खात्री आहे, मी म्हणतो, आणि या शरीरापासून दूर जाऊन प्रभूच्या सान्निध्यात राहणे आम्हाला अधिक आवडेल.”

शरीरापासून दूर. प्रभूच्या सान्निध्यात. पौल या दोघांमध्ये कोणतेही अंतर ठेवत नाही.

येशू स्वतः एका स्तोत्रातील शब्द बोलून मरण पावला: “हे पित्या, मी माझा आत्मा तुझ्या हाती सोपवतो” (लूक २३:४६; स्तोत्रसंहिता ३१:५). जे त्याचे आहेत, तेही अशाच प्रकारे प्रार्थना करू शकतात.

मृत्यू अद्यापही वेदनादायक असू शकतो, पण जे ख्रिस्तावर विश्वास ठेवतात त्यांच्यासाठी तो शेवटचा शब्द राहिलेला नाही. तो असा क्षण आहे जेव्हा आपण प्रभूच्या सान्निध्यात राहण्यासाठी आपल्या घरी जातो.

पण तो शेवट नाही

मृत्यूनंतर प्रभूच्या सान्निध्यात असणे हे “कितीतरी पटीने चांगले” आहे (फिलिप्पैकर १:२३). पण ती कथेचा शेवट नाही. देवाने आपल्याला एक शरीर दिले आहे, आणि त्याचे त्यावरील काम अजून संपलेले नाही. एके दिवशी तो त्याला पुन्हा जिवंत करेल, नवीन आणि अधिक चांगले बनवून.

पौल या विषयावर एक संपूर्ण अध्याय (१ करिंथकर १५) घालवतो, आणि तो एका बीजाचे चित्र वापरतो:

१ करिंथकर १५:४२-४४:

“जे शरीर पेरले जाते ते नाशवंत (perishable) असते, जे उठवले जाते ते अविनाशी असते; ते अपमानात पेरले जाते, ते गौरवात उठवले जाते; ते कमकुवतपणात पेरले जाते, ते सामर्थ्यात उठवले जाते; एक भौतिक (natural) शरीर पेरले जाते, एक आध्यात्मिक शरीर उठवले जाते.”

एक बी जमिनीत जाते आणि ते काहीच नसल्यासारखे दिसते. पण जे बाहेर येते ते तेच जीवन असते, एका नवीन आणि अधिक चांगल्या रूपात. आत्ता तुमच्याकडे असलेल्या शरीराचेही तसेच होणार आहे. काय बदलेल याविषयी पौल काय सांगतो ते पाहा:

• नाशवंताकडून अविनाशीकडे. नाशवंत म्हणजे ज्याचा नाश होऊ शकतो. आता आपल्याकडे असलेले शरीर म्हातारे होते, आजारी पडते, मरते आणि पुन्हा मातीला मिळते. पण नवीन शरीर कधीही नाश पावणार नाही किंवा मरणार नाही: “यापुढे मृत्यू नसेल” (प्रकटीकरण २१:४).
• अपमानाकडून गौरवाकडे. मृत्यू माणसाला नम्र करतो. जे शरीर कधी चालले, काम केले आणि हसले, ते जमिनीत पुरले जाते. पण ते सौंदर्य आणि तेजाने परिपूर्ण असे उठवले जाईल. येशू म्हणाला, “नीतिमान लोक त्यांच्या पित्याच्या राज्यात सूर्यासारखे चमकतील” (मत्तय १३:४३).
• कमकुवतपणाकडून सामर्थ्याकडे. आपली आताची शरीरे कमकुवत आहेत. ती थकतात, आजारी पडतात, त्यांना दुखापत होते, आणि शेवटी ती आपल्याला जिवंत ठेवू शकत नाहीत. नवीन शरीर स्वतः देवाच्या सामर्थ्याने उठवले जाईल: “देवाने आपल्या सामर्थ्याने प्रभूला मेलेल्यांतून उठवले, आणि तो आपल्यालाही उठवेल” (१ करिंथकर ६:१४).
• भौतिक कडून आध्यात्मिकतेकडे. “भौतिक” म्हणजे या जगात जगण्यासाठी बनवलेले शरीर, जसे आदामाकडे होते. “आध्यात्मिक” शरीर म्हणजे केवळ आत्मा किंवा आत्म्यापासून बनलेले शरीर नव्हे. याचा अर्थ देवाच्या आत्म्याने पूर्णपणे जिवंत केलेले शरीर होय: “ज्याने ख्रिस्ताला मेलेल्यांतून उठवले तो, तुमच्यामध्ये राहणाऱ्या त्याच्या आत्म्याद्वारे, तुमच्या मर्त्य शरीरांनाही जीवन देईल” (रोमकर ८:११).

नवीन शरीर कसे असेल? येशू आपल्याला दाखवतो. नवीन शरीरासोबत उठवला जाणारा तो पहिला होता, आणि पौल त्याला “झोपी गेलेल्यांमधील पहिले फळ (firstfruits)” म्हणतो (१ करिंथकर १५:२०). पहिले फळ हा कापणीचा पहिला भाग असायचा, जे एक वचन होते की बाकीचे पीकही लवकरच येणार आहे. तो उठल्यानंतर, येशूने आपल्या शिष्यांना सांगितले, “मला स्पर्श करून पाहा; भुताला मांस आणि हाडे नसतात, जशी तुम्ही माझ्यात पाहत आहात” (लूक २४:३९). त्यानंतर त्याने त्यांच्यासमोर माशाचा एक तुकडा खाल्ला (लूक २४:४२-४३). आणि आपली शरीरे त्याच्यासारखीच असतील: ख्रिस्त “आपल्या या दीन शरीराचे रूपांतर करून ते आपल्या गौरवशाली शरीरासारखे बनवेल” (फिलिप्पैकर ३:२१).

हे कधी घडेल? जेव्हा येशू परत येईल: “कारण कर्णा वाजेल, मेलेले अविनाशी म्हणून उठवले जातील, आणि आपण बदलले जाऊ” (१ करिंथकर १५:५२).

ज्यांनी आपली जवळची व्यक्ती गमावली आहे त्यांच्यासाठी

पौलाने शोक करणाऱ्या लोकांसाठी विशेषतः एक उतारा लिहिला आहे, आणि तो त्याचे कारण सांगतो:

१ थेस्सलनीकर ४:१३-१४:

“बंधू आणि भगिनींनो, जे मृत्यूच्या झोपेत आहेत त्यांच्याबद्दल तुम्ही अज्ञानी राहावे अशी आमची इच्छा नाही, यासाठी की ज्यांच्याकडे कोणतीही आशा नाही अशा इतर लोकांसारखा तुम्ही शोक करू नये. कारण आपला विश्वास आहे की येशू मरण पावला आणि पुन्हा उठला, आणि म्हणून आपला विश्वास आहे की जे येशूमध्ये झोपी गेले आहेत त्यांना देव येशूसोबत आणेल.”

हे लक्षपूर्वक वाचा. दोन गोष्टी लक्षात घ्या.

पहिली गोष्ट, पौल मृत्यूला “झोप” म्हणतो. आपण आधी पाहिल्याप्रमाणे, हे शरीर असते जे झोपते, तर ती व्यक्ती जागी असते. पौल म्हणतो की देव “जे येशूमध्ये झोपी गेले आहेत त्यांना येशूसोबत आणेल” (१ थेस्सलनीकर ४:१४). ते येशूसोबत येतील, कारण ते आधीपासूनच त्याच्यासोबत आहेत. आणि जेव्हा तो परत येईल, तेव्हा त्यांची शरीरे जागी होतील.

दुसरी गोष्ट, पौल त्यांना शोक करणे थांबवायला सांगत नाही. तो त्यांना आशा नसलेल्या लोकांसारखा शोक करू नका असे सांगतो.

या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. शोक करणे म्हणजे विश्वासाची कमतरता नाही. येशू स्वतः आपला मित्र लाजरसच्या कबरेपाशी रडला होता, जरी त्याला माहीत होते की तो त्याला जिवंत करणार आहे (योहान ११:३५). आणि देव आपल्या लोकांचा मृत्यू हलक्यात घेत नाही: “परमेश्वराच्या दृष्टीने त्याच्या विश्वासू सेवकांचा मृत्यू मौल्यवान आहे” (स्तोत्रसंहिता ११६:१५).

त्यामुळे ख्रिस्ती लोक नक्कीच शोक करतात. पण तो असा शोक असतो ज्याला शेवट आहे, कारण ज्यांना आपण ख्रिस्तामध्ये गमावले आहे ते संपलेले नाहीत.

ते आपल्या पुढे गेले आहेत.

वचनांचे स्रोत (इंग्रजी भाषांतरे):
NIV (New International Version): उत्पत्ती ३:१९; स्तोत्रसंहिता ११६:१५; उपदेशक १२:७; दानीएल १२:२; मत्तय १३:४३; लूक १६:२२-२३, १६:२६, २३:४३, २३:४६, २४:३९; योहान ३:३६, ११:११; प्रेषितांची कृत्ये २:२४, ७:५९, ७:६०; रोमकर ८:११; १ करिंथकर ६:१४, १५:२०, १५:४२-४४, १५:५२; २ करिंथकर ५:८; फिलिप्पैकर १:२३, ३:२१; १ थेस्सलनीकर ४:१३-१४, ५:२३; इब्री लोकांस १२:२३; २ पेत्र २:९; प्रकटीकरण १:१८, ६:९-१०, २०:१३, २१:४

शेवटचं अद्ययावत 12 ऑक्टोबर 2026